9. Nieuwe ontwikkelingen bevestigen noodzaak oproep

Recent verschenen rapporten en onderzoek hebben de noodzaak van onze brief en oproep niet afgezwakt, integendeel. Ook in de Derde Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord wordt particuliere houtstook onderschat en in de Derde Flitspeiling Houtstook in Nederland blijkt de kennis van stokers opnieuw erg laag. Bovendien is er een Europees Handboek verschenen dat politici en beleidsmakers oproept om houtstook uit te faseren.

Derde Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord

Ook in de Derde Monitoringsrapportage SLA1 wordt het vele secundaire PM2,5 niet onderkend en de grote hoeveelheden PAK, benzo(a)pyreen en ultrafijnstof niet meegewogen bij de schadelijkheid van houtstook. Dat terwijl EcoDesign koutkachels juist meer ultrafijnstof en PAK blijken uit te stoten, van groot belang omdat de (secundair) geoxideerde PAK-mengsels in het ultrafijnstof de belangrijkste bron blijken te zijn van de oxidatieve schade door PM2,5, diep in de longblaasjes en in de rest van het lichaam.

Bovendien wordt de hyperlokale hoge PM2,5-belasting door houtstook rondom de bron opnieuw onderschat, namelijk geschat en per vierkante kilometer uitgemiddeld. Deze onnauwkeurig bepaalde PM2,5 belasting verstoort en verkleint de gevonden relatie met sterfte en ziekte en veroorzaakt daardoor te lage sterftecijfers. Dat is in tegenstelling tot NO2 uit verkeer en industrie met wel bekende locaties, wel gemeten autopassages en concentraties en wegen die per 100 meter worden gemodelleerd.

Daarnaast schrijft de rapportage over ‘verondersteld toegenomen houtgebruik dat teniet is gedaan door warmere winters’. Echter, bij de Kamer van Koophandel bleek het aantal bedrijven voor haardhout te zijn verdubbeld in 2022 en volgens het CBS stookte een derde stokers meer hout in 2023 vergeleken met 2022, 19% minder. Zie Kennisbank 5. Ook bleken er 22% meer mensen binnen op hout te stoken in 2026 vergeleken met 2023, volgens de Derde Flitspeiling Houtstook in Nederland, zoals verderop beschreven wordt. Dat wijst in tegenstelling tot de rapportage niet op gelijk gebleven houtgebruik.

Blauwdruk Handhaving Houtstook

Volgens de Blauwdruk Handhaving Houtstook2 van KokxDeVoogd kunnen gemeenten kiezen hoe te handhaven bij binnen stoken:

  • Handhaven alleen op de installatie volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving - wat vooral de stoker beschermd - of
  • Handhaven ook bij klachten/overschrijding van de geurnormen en op de daarna geadviseerde stooktips en technische maatregelen om verantwoord te stoken - wat helaas niet bestaat - of
  • Handhaven ook van de ingestelde stookverboden zoals bij code rood/oranje van de Stookwijzer, buiten een vastgesteld stookvenster of in een bepaalde wijk.

De meest zinvolle optie - de handhaving van stookverboden - zien gemeenten als (juridisch) lastig. Gemeenten willen hierbij graag ondersteuning door landelijk beleid zoals wethouder Eva van Esch in Arnhem aangeeft3.

De reden is dat er volgens RIVM geen lokaal bewijs (rechtsgrond) zou zijn voor gezondheidsschade en voor de noodzaak tot stookverboden in plaats van stooktips en technische aanpassingen. Dat zou een vereiste in de Omgevingswet zijn.

Derde Flitspeiling Houtstook in Nederland

De Derde Flitspeiling Houtstook in Nederland4 vermeldt in de samenvatting dat 10% mensen minder houtstook in de buurt ervaart maar vermeldt daar helaas niet dat 15% juist meer houtstook ervaart. Dit onderzoek toont weliswaar 3% minder binnen-stokers (van 17,4% naar 16,8%) in 2026 vergeleken met 2025 maar dat is na een eerdere toename van 25% (van 13,9% naar 17,4%) gedurende 2023 tot 2025. In totaal is er dus sprake van een sterke toename van binnen-stokers (22%) in 2026 vergeleken met 2023.

De kennis van stokers blijkt opnieuw erg laag en de attitude ongunstig. Slechts 27% stokers denkt dat hout stoken slecht is voor de luchtkwaliteit. 50% stokers vindt bemoeienis bij het stoken door de buren vervelend en maar 19% vindt dat niet zo. Ook bemoeienis door de overheid vindt 67% stokers vervelend. Wel geeft 41% aan minder te willen stoken als er gezondheidsklachten worden aangeven maar wanneer stokers daadwerkelijk willen stoppen, is dat aanzienlijk lager (19%).

Het is daarom niet ethisch om aan kwetsbare mensen met gezondheidsklachten te vragen om met de stokers in gesprek te gaan. Dat leidt veelal tot conflict en polarisatie omdat stokers vinden dat zij verantwoord stoken en dat dit mag. Daarom durven veel mensen hun klacht niet te melden, ook niet bij de Stookwijzer. Bovendien is het moeilijk om met gezondheidsklachten in de rook (en het donker) te zien wie er allemaal stoken, ook op weg naar/van school of werk, bij het sporten, vakantie of het boodschappen doen.

Dit alles vraagt om ander beleid: uitgebreide landelijke campagnes over alle veroorzaakte schade en kosten, landelijke uitfasering van houtstook en de ontwikkeling van lichte drones met warmte en fijnstof sensoren, een automatische locatiebepaling en boetesysteem zodat de handhaving de gemeenten weinig tijd kost en voldoende oplevert voor de bekostiging ervan.

Funda: houtstook m.n. in huis boven de 6 ton

Hout gestookte toestellen bij Funda blijken 6 keer vaker voor te komen bij huizen boven de 6 ton dan bij huizen onder de 3 ton en 36 keer vaker dan bij huurhuizen onder de €2000/maand5. Deze cijfers uit ±100.000 woningen zijn een onderschatting omdat woningen uit de sociale woningbouw niet zijn meegenomen waarin houtkachels vrijwel niet worden toegestaan en in flats ook niet goed mogelijk zijn. De conclusie is dat particuliere houtstook veelal niet plaatsvindt vanwege armoede.

Handbook Towards Clean Heating Zones in Europe

Het Institute for European Environmental Policy (IEEP) is een door de Europese Commissie gefinancierde denktank. Deze gaf recent een Handbook uit voor beleidsmakers en politici waarin wordt aangegeven dat particuliere houtstook (en kolenstook) de belangrijkste bijdrage levert aan de schade en kosten door luchtvervuiling6. Er bestaat daarom een dringende noodzaak om bij de woningverwarming versneld over te gaan op hernieuwbare energiebronnen die niet op verbranding zijn gebaseerd. Van groot belang daarbij is het geven van goede uitleg en het geven van financiële en praktische ondersteuning aan minder draagkrachtige groepen om weerstand te voorkomen.

  1. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2026-0003.pdf Derde Monitoringsrapportage Doelbereik SLA: - Secundair PM2,5 wordt niet onderkent (pg 34, onderaan). - Ultrafijnstof en WHO-advieswaarde hiervoor worden wordt niet meegewogen bij het beleid (pg 35). Ook PAK en benzo(a)pyreen in PM2,5 wordt niet meegewogen bij het beleid (pg 35). ↩︎

  2. https://open.overheid.nl/overheid/openbaarmakingen/api/v0/attachment/5a155d31-211f-4296-b098-35a4b3a34278 Blauwdruk Handhaving Houtstook. ↩︎

  3. https://www.gld.nl/nieuws/8373610/arnhem-wil-af-van-houtrook-verbod-op-komst Wethouder van Arnhem, Eva van Esch, geeft aan dat een verbod op binnenstook voor gemeenten juridisch lastig is en lobbyt daarom voor landelijke beleid. ↩︎

  4. https://open.overheid.nl/overheid/openbaarmakingen/api/v0/attachment/25da26ee-7eea-417a-a4d4-b971f69d103b Derde flitspeiling Houtstook in Nederland (Ipsos I&O, 2026): = In 2026 zijn er 3% minder binnen-stokers dan in 2025 maar 22% meer dan in 2023 (pg 13). Dat is als volgt te berekenen: 2023: van de 21% stokers stookte binnen: een houtkachel (42%), open haard (18%), pelletkachel (6%). Totaal binnen: 0,21 x (42 + 18 + 6) = 13,9%. Het CBS vond in 2023: 12,6%. 2025: van de 28% stokers stookte binnen: een houtkachel (41%), open haard (16%), pelletkachel (5%). Totaal binnen: 0,28 x (41 + 16 + 5) = 17,4%. Dat is 25% meer dan in 2023. 2026: van de 25% stokers stookte binnen: een houtkachel (44%), open haard (15%), pelletkachel (8%). Totaal binnen: 0,25 x (44 + 15 + 8) = 16,8%. = De samenvatting (pg 3): vermeldt wel dat 10% mensen minder houtstook ervaart maar helaas niet dat 15% juist meer houtstook ervaart (pg 8). = Stookwijzer (pg 18): 30% mensen kent de Stookwijzer waarvan 23% (dus7%) deze ook gebruikt bij het stoken. = Kennis stokers (pg 15): 27% stokers denkt dat eigen stoken slecht is voor de luchtkwaliteit. = Attitude stokers (pg 14-15): 50% stokers vindt bemoeienis met het stoken door buren vervelend, slechts 19% vindt dat niet en 67% vindt bemoeienis door de overheid vervelend. Wel zegt 41 minder te willen stoken bij aangegeven gezondheidsklachten maar als stokers daadwerkelijk willen minderen is dit aanzienlijk minder (19%). ↩︎

  5. https://www.funda.nl

    Houtgestookte toestellen bij Funda
    Hout gestookte toestellen in ±100.000 koophuizen en huurwoningen op 12 juli 2026 aangeboden op Funda. Voor elke prijs/huurklasse is afzonderlijk gezocht bij ‘Zoeken op trefwoord’ naar pelletkachel, houtkachel en open haard.
     ↩︎

  6. https://ieep.eu/wp-content/uploads/2026/10/Towards-Clean-Heating-Zones-in-Europe-IEEP-2026.pdf (Samenvatting, onderaan pg 12 en pg 13) Het Institute for European Environmental Policy (IEEP) geeft aan dat particuliere houtstook (en kolenstook) de belangrijkste bijdrage levert aan de schade en kosten door luchtvervuiling. Er bestaat daarom een dringende noodzaak om bij de woningverwarming versneld over te gaan op hernieuwbare energiebronnen die niet op verbranding zijn gebaseerd. Van groot belang daarbij is het geven van goede uitleg en het geven van financiële en praktische ondersteuning aan minder draagkrachtige groepen om weerstand te voorkomen. ↩︎