9. Nieuwe ontwikkelingen bevestigen noodzaak oproep

Recent verschenen rapporten hebben de noodzaak van onze brief en oproep niet afgezwakt, integendeel. Ook in de Derde Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord wordt particuliere houtstook onderschat en in de derde flitspeiling Houtstook in Nederland is de kennis en attitude van stokers opnieuw erg laag.

• Derde Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord
• Blauwdruk Handhaving Houtstook met reactie
• Derde flitspeiling ‘Houtstook in Nederland’
• Houtstook m.n. in huis van meer dan 6 ton

Derde Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord

In de Derde Monitoringsrapportage SLA¹ wordt het vele secundaire PM2,5 opnieuw niet onderkend en de grote hoeveelheden PAK, benzo(a)pyreen en ultrafijnstof worden niet meegewogen bij de schadelijkheid van houtstook terwijl EcoDesign daar juist meer van blijkt uit te stoten. Dat is van belang omdat de (secundair) geoxideerde PAK-mengsels in het ultrafijnstof de belangrijkste bron blijken te zijn van de oxidatieve schade door PM2,5, diep in de longblaasjes en de rest van het lichaam terecht.

Volgens de Blauwdruk Handhaving Houtstook² hebben gemeenten 3 keuzen om bij binnen stoken te handhaven:

• Handhaven alleen op de installatie volgens het ‘Besluit bouwwerken leefomgeving’ - wat alleen de stoker beschermd - of
• Handhaven ook bij klachten/overschrijding van geurnormen op de geadviseerde stooktips en technische maatregelen om verantwoord te stoken - wat helaas niet bestaat - of
• Handhaven ook van ingestelde stookverboden zoals bij code rood/oranje van de Stookwijzer, buiten vastgestelde stookvensters of in een bepaalde wijk.

Deze laatste en belangrijkste optie ervaren gemeenten als (juridisch) lastig. Zij willen graag ondersteuning door landelijk beleid zoals wethouder Eva van Esch in Arnhem aangeeft3.

De hyperlokale hoge PM2,5-belasting door houtstook rondom de bron wordt ook hier gemist, geschat en per vierkante kilometer uitgemiddeld. Deze onnauwkeurig bepaalde PM2,5 belasting verstoort en verkleint de relatie met sterfte en ziekte en verlaagt zo ook de sterftecijfers. In tegenstelling tot NO2 uit verkeer en industrie met bekende locaties, waar autopassages en concentraties worden gemeten en de wegen per 100 meter gemodelleerd. Daarnaast schrijft de rapportage over ‘verondersteld toegenomen houtgebruik’ dat teniet is gedaan door de warmere winters. Bij de Kamer van Koophandel bleek echter het aantal bedrijven voor brandhout te zijn verdubbeld, volgens Pointer. Zie ook Kennisbank 4 en Kennisbank 5.

Blauwdruk Handhaving Houtstook met reactie

Zij geven aan dat volgens RIVM er geen lokaal bewijs (rechtsgrond) te leveren is voor de gezondheidsschade en de noodzaak tot stookverboden in plaats van stooktips en technische aanpassingen. Dat zou een vereiste zijn in de Omgevingswet. Volgens de Blauwdruk Handhaving Houtstook² hebben de gemeenten de keuze om bij binnen stoken te handhaven:

• alleen op de installatie volgens het ‘Besluit bouwwerken leefomgeving’, wat alleen de stoker beschermd, of
• ook bij klachten en overschrijding van de geurnormen op de geadviseerde stooktips en technische maatregelen om verantwoord te stoken, wat helaas niet bestaat, of
• ook bij ingestelde stookverboden bij code rood/oranje van de Stookwijzer of buiten het vastgestelde stookvenster of in bepaalde wijken

Deze laatste optie vinden gemeenten lastig. Zij willen graag ondersteuning door landelijk beleid zoals wethouder Eva van Esch in Arnhem³

Derde flitspeiling ‘Houtstook in Nederland’

De derde flitspeiling Houtstook in Nederland⁴ toont weliswaar 3% minder binnen-stokers (van 17,4% naar 16,8%) maar dat is na een eerdere toename van 25% (van 13,9% naar 17,4%) gedurende 2023 tot 2025. In totaal is er nog steeds sprake van een sterke toename. De samenvatting vermeldt wel dat 10% mensen minder houtstook in de buurt ervaart maar niet dat 15% juist meer houtstook ervaart.

Kennis en attitude van stokers blijven opnieuw laag. Slechts 27% stokers denkt dat eigen hout stoken slecht is voor de luchtkwaliteit en 50% stokers vindt bemoeienis bij het stoken door buren vervelend, slechts 19% vindt dat niet. Bemoeienis door de overheid vindt 67% stokers vervelend. Wel geeft 41% aan minder te willen stoken als er gezondheidsklachten worden aangeven maar wanneer stokers daadwerkelijk willen stoppen, is dat aanzienlijk lager (16%).

Daarom is het niet ethisch om aan kwetsbare mensen met gezondheidsklachten te vragen om met de stokers in gesprek te gaan. Dat leidt veelal tot conflicten en polarisatie omdat stokers vinden dat zij verantwoord stoken en dat dit mag. Daarom durven veel mensen hun klacht niet te melden, ook niet bij de Stookwijzer. Bovendien is het moeilijk om met gezondheidsklachten in de rook (en het donker) te zien wie er stoken, ook op weg naar/van het werk, bij sporten, vakantie of boodschappen doen. Dit vraagt om een andere aanpak: landelijke campagnes over alle schade en kosten, landelijk uitfaseren en de ontwikkeling van lichte drones met sensoren, automatische locatiebepaling en boetesysteem zodat de handhaving weinig tijd kost en voldoende oplevert voor de bekostiging ervan.

Houtstook m.n. in huis van meer dan 6 ton

Houtgestookte toestellen bij Funda blijken 6 keer vaker voor te komen bij huizen boven de 6 ton dan bij huizen onder de 3 ton en 36x keer vaker dan bij huurhuizen onder de €2000/maand⁵. Deze cijfers uit ±100.000 woningen zijn een onderschatting omdat woningen uit de sociale woningbouw niet zijn meegenomen waar vrijwel geen houtkachels worden toegestaan en in flats niet mogelijk zijn. De conclusie is dat particuliere houtstook niet plaatsvindt vanwege armoede.