5. Schadelijkheid particuliere houtstook

Landelijk Comité tegen Houtstook

Schadelijkheid particuliere houtstook wordt in het Schone Lucht Akkoord nog erg onderschat.

• Secundair organisch fijnstof (PM2,5) wordt nu niet aan houtstook toegewezen1 2 3. Dit ontstaat in de lucht door oxidatie en condensatie van vluchtige stoffen uit houtrook zodat het primaire PM2,5 nog 3 tot 5 keer toeneemt, meer naarmate de luchtvochtigheid hoger is.

• Huidige WHO-norm voor PAK blijkt achterhaald volgens onderzoekers en de WHO zelf4. Deze norm is uitsluitend gebaseerd op benzo(a)pyreen en op longkanker. Inmiddels zijn er veel meer PAK gevonden die sterk kankerverwekkend zijn en PAK-mengsels veroorzaken veel meer schade dan alleen longkanker. De 16 bekende PAK blijken slechts 1% deel uit te maken van alle PAK-verbindingen die bij verbrandingsprocessen ontstaan, met name uit hout en steenkool. De overige 99% zijn even giftig en 10-13 keer meer kankerverwekkend dan benzo(a)pyreen, volgens recent onderzoek5.

PAK-mengsels blijken niet alleen kankerverwekkend maar de geoxideerde PAK blijken ook de belangrijkste bron te zijn van het oxidatieve potentieel in het Europese PM2,5, volgens Europees onderzoek6 7. Deze oxidatieve schade aan (afweer)cellen en DNA wordt gezien als het belangrijkste schademechanisme van het PM2,5, naast de (veroorzaakte) ontstekingsreacties, ook volgens TNO8. PAK in PM2,5 veroorzaken dus ook alle eerder beschreven aandoeningen als gevolg van PM2,5. De EU-norm voor PAK is 10 keer ruimer dan die van de WHO en is nu medebepalend voor de grens van het StAB waarbij houtkachels overlast veroorzaken (Stichting Advisering Bestuursrechtspraak)9.

• Schade door de hyperlokale belasting van mensen door PM2,5 uit houtstook wordt onderschat omdat de locatie en frequentie van stoken bij de overheid onbekend is. Dit wordt geschat en de concentraties uitgemiddeld per vierkante kilometer. Het Californische Milieuagentschap10 toonde aan dat deze niet overeenkomen met de gemeten concentraties (van roet) uit houtstook. Windsnelheid en windrichting voorspellen de concentraties ook slecht als gevolg van de wervelingen door huizen en bomen. Deze miskwalificatie van de PM2,5 belasting verstoort en verkleint het gevonden effect van PM2,5 op ziekte en sterfte. Van NO2 uit het verkeer en de industrie zijn de locaties wel exact bekend en worden de autopassages regelmatig gemeten. Het RIVM vond in haar recente onderzoek dan ook een 3,6 keer lagere sterfte door kortdurende PM2,5-belasting dan de WHO en andere onderzoekers11.

• Toename van het houtgebruik door de hogere gasprijs wordt nu onderschat. Het aantal bedrijven dat brandhout verkoopt bij de Kamer van Koophandel is vrijwel verdubbeld volgens Pointer12 maar in het kachelmodel van TNO13 is het houtverbruik slechts met 17% verhoogd. De PM2,5- en PAK-uitstoot uit houtstook kunnen dus veel hoger uitvallen. Wanneer ook het secundaire PM2,5 meegeteld wordt, kan houtstook in het Pointer onderzoek zelfs de hoogste gezondheidsschadekosten veroorzaken14.

  1. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2010365117 Secundair PM2,5 verhoogt het primaire PM2,5 met factor 3-5. ↩︎

  2. https://acp.copernicus.org/articles/12/8499/2012/acp-12-8499-2012.pdfM: Slotzin Abstract: ‘We kunnen de winterniveaus van organische aerosol (PM2,5) in Europa niet reproduceren, en er zijn veel aanwijzingen dat de huidige emissieregistraties de uitstoot door particuliere houtstook in grote delen van Europa aanzienlijk onderschatten.’ ↩︎

  3. https://apps.rivm.nl/sla/gcn-tool/#GM0344 Aan sfeerhaarden wordt geen secundaire organische aerosolen (PM2,5) toegekend, wel aan landbouw, verkeer en industrie. Daar worden veel secundaire anorganische zouten toegekend, afkomstig uit in waterdruppeltjes opgelost NO2, SO2 en NH4 dat de zouten ammoniumnitraat en -sulfaat vormt. Dat volgens bron 44 weinig oxidatieve potentieel en schade vertoont. En https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2023-0383.pdf (pg 32): er wordt geen secundair organische PM2,5 aan houtstook toegewezen. ↩︎

  4. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/350636/9789289056533-eng.pdf (pg vii en op basis van literatuur tot 2/2019): ‘huidige PAK/BaP norm waarschijnlijk niet juiste indicator voor PAK-mengsels’ en ‘beschermt onvoldoende tegen niet-carcinogene effecten zoals cardiorespiratoire ziekten en ontwikkelings- en gedragsstoornissen bij kinderen’. ↩︎

  5. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0048969724077891(Abstract 3/4 deel: ‘The genotoxicity of PAC mixtures in Extractable Organic Matter of combustion particles was estimated to be 10–13 times that of benzo[a]pyrene’. Introduction 3/4 deel: ‘a recent study shows that the 16 priority PAC account for <1 % of the overall PAC mixtures in extractable organic matter (EOM) in combustion particles’. ↩︎

  6. https://www.nature.com/articles/s41586-020-2902-8 Abstract 3/4 deel: ‘We find that secondary inorganic components, crustal material and secondary biogenic organic aerosols control the mass concentration of particulate matter. By contrast, oxidative potential concentration is associated mostly with anthropogenic sources, in particular with fine-mode secondary organic aerosols largely from residential biomass burning and coarse-mode metals from vehicular non-exhaust emissions. Ook overgangsmetalen uit de niet-uitlaat emissies van het wegverkeer hebben oxidatief potentieel maar bevinden zich vooral in het grovere PM2,5-10 met minder impact op de lagere luchtwegen. ↩︎

  7. https://acp.copernicus.org/articles/23/14255/2023/ Hongaars onderzoek bevestigt dat in het stookseizoen het OP van het PM2,5 “ondubbelzinnig wordt gedomineerd door houtstook”. Daarbuiten wordt het voornamelijk bepaald door wegverkeer en metalen in de niet-uitlaat emissies, aangevuld door olie verbranding. ↩︎

  8. https://publications.tno.nl/publication/34639645/LOr5Nr/TNO-2022-fijnstof.pdf (pg 11) Oxidatieve schade door PM. ↩︎

  9. https://stab.nl/wp-content/uploads/2019/11/STAB-Kennisdocument-Houtstook-september-2019.pdf (pg 53). ↩︎

  10. https://ww2.arb.ca.gov/sites/default/files/classic/research/apr/past/07-308.pdf (Abstract pg xii en Conclusions pg xiv) ↩︎

  11. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2025-0132.pdf (pg 32, tbl 2.4): Sterfte door PM2,5 is 3,6 zo laag als WHO ↩︎

  12. https://pointer.kro-ncrv.nl/ggd-houtrook-is-zeer-zorgelijk-voor-volksgezondheid (Alinea 3) ↩︎

  13. https://www.pbl.nl/system/files/document/2025-03/pbl-2025-tno-prognoses-van-energie-en-emissies-van-houtkachels-en-haarden-in-woningen-tot-2040-5862.pdf: Samenvatting pg 3, 2e alinea: 11% stijging in 2021 t.o.v. 2020 en 6% stijging in 2022 t.o.v. 2021 met in totaal 17% meer houtgebruik op basis van nieuwsberichten. (Het CBS vergeleek het gebruik in 2023 t.o.v. 2022 en kan dus die 17% van TNO niet bevestigen wat TNO wel beweert?) ↩︎

  14. https://pointer.kro-ncrv.nl/ongezonde-lucht-kost-nederland-18-miljard-landbouw-grootste-boosdoener en https://www.duurzaam-ondernemen.nl/ongezonde-lucht-kost-nederland-18-miljard-landbouw-grootste-boosdoener/ Consumenten met vnl. houtstook (met 26,5% bijdrage aan PM2,5) en vuurwerk (met 5% bijdrage PM2,5) staan op plaats 3 (1,376 miljard onkosten). Toekenning secundair fijnstof (3-5 keer meer PM2,5, reken 4 keer) en 100% toename houtgebruik (i.p.v. 17% dus 1,8 keer meer) zonder bijdrage vuurwerk, dan staat houtstook met 4 x 1,8 x 26,5/(26,5 + 5) x 1,376 = 8,334 miljard gezondheidskosten op plaats 1, voor landbouw met 7,1 miljard. Nog niet meegerekend is dat PM2,5 uit houtstook de meeste PAK en het hoogst oxidatieve potentieel bevat om oxidatieve schade te veroorzaken. ↩︎