4. Moderne EcoDesign kachels zijn niet schoon
Landelijk Comité tegen Houtstook
Ook moderne EcoDesign kachels zijn niet schoon, duurzaam of goedkoop maar disproportioneel schadelijk voor de volksgezondheid, de natuur en het klimaat en zijn daarom heel erg duur voor de maatschappij als geheel. Zie de wetenschappelijke feiten op een rij:
a) Particuliere houtstook draagt slechts voor 4,6% bij aan de woningwarmte maar veroorzaakt 23% van al het uitgestoten PM2,5 en 62,5% van alle benzo(a)pyreen, de indicatorstof voor de zeer schadelijke polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK). Bij het meetellen van buiten stoken, de vreugdevuren en de veroorzaakte woningbranden (1/3)1, worden de bijdragen 26,5% resp. 72,5%:
Figuur 1: Bronbijdrage (in %) aan de benzo(a)pyreen uitstoot in Nederland in 2023 (RIVM)2
Dit is disproportioneel veel. In woonwijken zijn deze percentages nog hoger (Scapeler)3; zeeschepen bevinden zich immers op zee, industrie op industrieterreinen en het verkeer ook tussen dorp en stad.
b) Moderne EcoDesign pellet- en houtkachels stoten weliswaar minder fijnstof uit maar veel en veelal meer ultrafijnstof volgens 3 overzichtsstudies456, tot wel 100 tot 700 miljoen deeltjes/cm3. De deeltjes worden kleiner. Dat is niet beter maar schadelijker omdat ultrafijnstof 5 keer meer in de longblaasjes terecht kan komen en in tegenstelling tot gewoon fijnstof ook in de bloedbaan en andere organen. Recent Iers onderzoek7 naar zogenaamde rookvrije en PM2,5 arme brandstoffen bevestigt het beeld dat een ‘betere’ verbranding resulteert in een twee tot drievoudige toename van het ultrafijnstof dat leidt tot veel hogere deposities in het longweefsel dan bij de niet-rookvrije brandstof.
De WHO8 adviseert een maximale ultrafijnstof concentratie gedurende één uur van 20.000 deeltjes/ cm3. Dat betekent dat houtrook uit EcoDesign nog 5.500 tot 35.000 keer moet verdunnen met geheel schone lucht. Deens onderzoek9 meet bij buren van stokers in wijken met moderne warmte-terug-win-ventilatie veel hogere concentraties ultrafijnstof in huis (40.000/cm3) en op straat (20-60.000/ cm3) dan tijdens de spits in de drukste straat in Kopenhagen (25.000/cm3). Ook in Duits onderzoek10 overschrijdt ultrafijnstof in 36% van de dagen de geadviseerde maximale concentratie van de WHO.
c) Moderne EcoDesign houtkachels stoten meer PAK uit dan oude houtkachels en open haarden, volgens de Engelse Ricardo Groep, in opdracht van de Engelse overheid (figuur 2). Ook bleken deze kachels alleen bij 15% vochtig hout minder PM2,5 uit te stoten, bij natter of droger hout juist meer. Dit heeft ertoe geleid dat de Engelse kachelbranche van de Engelse Reclame Autoriteit (ASA)11 geen reclame meer mag maken dat ‘EcoDesign houtkachels een significant lagere uitstoot hebben en efficiënter branden dan oude kachels of open haarden’. Dit is tevens verslagen in The Guardian12. Eerder onderzoek in Londen13 toonde aan dat roet uit houtstook – dat veel PAK bevat - verreweg de meeste extra sterfte laat zien, vergeleken met roet afkomstig uit het verkeer, ook in The Guardian14.

Figuur 2: Uitstoot van PAK (g/GJ). Lichtblauw = EcoDesign houtkachel, blauw = middel oude houtkachel, licht groen = oude houtkachel, groen = open haard. Seasoned = 15% vochtig hout, Dry = 5% vocht, wet 25% vocht. Bron: Ricardo15. Ricardo meet bij ±1,2 kg hout, de nominale belasting, waarbij kachels het minst uitstoten. Stokers stoken echter weinig nominaal volgens BeReal16, zelfs bij pelletkachels slechts voor 10%. SINTEF/ RISE17 meten bij 2 kg hout al 2 keer zoveel uitstoot van fijnstof per warmte-eenheid (GJ) als bij nominaal en zij beoordelen ook 2 kg hout als vrij weinig. (De EU hanteert realistischer hoeveelheden hout voor de uitstoot, de zwarte stippen. Voor EcoDesign hanteert de EU de EcoDesign norm.)
d) Kachelfilters blijken geen goede oplossing en worden aan de overheid als maatregel ontraden. Royal Haskoning18 ontraadt de katalysator (ABCAT) en Bureau Blauw19 de elektrostaat (ESP). Bij onvoldoende onderhoud vervuilen zij snel waardoor de werking afneemt en de ABCAT kan zelfs meer gaan uitstoten omdat de trek afneemt. Vanwege de lage temperaturen werkt de ABCAT niet bij het opstarten en laat dan het vele fijnstof door. De ESP werkt vooral bij elektrisch geladen zouten en veel minder bij ongeladen roetdeeltjes. Ook het nog niet gecondenseerde PM2,5 (60%) wordt door ABCAT en ESP niet gefilterd, evenals het ultrafijnstof, volgens een Engelse overzichtsstudie20. Zo bieden kachelfilters schijnzekerheid met het risico op frequenter stoken omdat men denkt dat het veilig is.
-
https://www.omroepwest.nl/nieuws/4630759/kans-op-schoorsteenbrand-stijgt-enorm-door-gebruik-houtkachels-en-open-haarden ↩︎
-
https://www.rivm.nl/houtrook/bijdrage-houtstook-aan-uitstoot-en-luchtkwaliteit (fg 3) ↩︎
-
https://www.scapeler.com/wp-content/uploads/2024/01/De-bijdrage-van-houtrook-aan-de-fijnstofconcentratie-in-de-leefomgeving_V1.0a.pdf (pg 12): In een woonwijk met houtkachels is het percentage PM2,5 uit houtstook wel 50%. ↩︎
-
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1364032119300012 (Highlights, pg 521 9e alinea, pg 522) ↩︎
-
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969723023689 (Highlights punt 4 en Abstract) ↩︎
-
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0048969720305027 ↩︎
-
https://www.theguardian.com/environment/2026/mar/20/smokeless-fuels-ultrafine-particles-embedded-lungs-study ↩︎
-
https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228 (pg xix = 21) ↩︎
-
https://greenglobalfuture.org/wp-content/uploads/2024/07/ggf-001-pollution-from-woodstove-final.pdf (pg 17-20) ↩︎
-
https://ar.copernicus.org/articles/4/63/2026/ (3.5 en fig 9): Overschrijden ultrafijnstof WHO-grens woonwijk in DLD ↩︎
-
https://www.asa.org.uk/rulings/stove-industry-alliance-ltd-a25-1292745-stove-industry-alliance-ltd.html (De reclame wordt besproken bij Issue (3e kop) en de afwijzing bij Action (laatste kop) ↩︎
-
https://www.theguardian.com/environment/2025/nov/06/misleading-uk-adverts-for-very-low-emission-wood-burning-stoves-banned ↩︎
-
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0269749124014349 ↩︎
-
https://www.theguardian.com/environment/article/2024/sep/06/deadly-impact-burning-wood-stoves-fireplaces-london-pollutionwatch ↩︎
-
https://naei.energysecurity.gov.uk/sites/default/files/2025-02/Ricardo EFDSF Report_WP3_Issue4_FINAL_v2.pdf (pg 60) ↩︎
-
https://cordis.europa.eu/project/id/606605/reporting (Kopje 10, halverwege: pelletkachels worden 10% van de tijd nominaal gestookt) ↩︎
-
https://sintef.brage.unit.no/sintef-xmlui/bitstream/handle/11250/3023912/Report+20012-72_+01-15-2021.pdf?sequence=1 (pg 6) Bij 2 kg hout 2x zoveel fijnstof met warmte eenheid als bij kleine hoeveelheid nominaal. ↩︎
-
https://open.overheid.nl/overheid/openbaarmakingen/api/v0/attachment/ronl-915635af9451173ea799099aa62b9608d8d743b6 (pg 69-70 en 25) ↩︎
-
https://www.stateninformatie.provincie-utrecht.nl/Vergaderingen/Statencommissie-Milieu-en-Mobiliteit/2021/26-mei/13%3A30/2021MM53-02-1-Buro-Blauw-Maatregelen-particuliere-houtstook.pdf (pg 3) ↩︎
-
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969723023689 (Abstract op 2/3 deel: UFPs were not found to be reduced by improved stoves, mineral additives, or small-scale electrostatic precipitators (ESP)) ↩︎