4. Moderne EcoDesign kachels zijn niet schoon

Ook moderne EcoDesign kachels zijn niet schoon, duurzaam of goedkoop maar disproportioneel schadelijk voor de volksgezondheid, de natuur en het klimaat en zijn daarom heel erg duur voor de maatschappij als geheel. Zie de wetenschappelijke feiten op een rij:

a) Particuliere houtstook draagt slechts voor 4,6% bij aan de woningwarmte maar veroorzaakt 23% van al het uitgestoten PM2,5 en 62,5% van alle benzo(a)pyreen, de indicatorstof voor de zeer schadelijke polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK). Bij het meetellen van buiten stoken, de vreugdevuren en de veroorzaakte woningbranden (1/3)¹, worden de bijdragen 26,5% resp. 72,5%:

Figuur 1: Bronbijdrage (in %) aan de benzo(a)pyreen uitstoot in Nederland in 2023 (RIVM)²

Dit is disproportioneel veel. In woonwijken zijn deze percentages nog hoger (Scapeler)³; zeeschepen bevinden zich immers op zee, industrie op industrieterreinen en het verkeer ook tussen dorp en stad.

b) Moderne EcoDesign pellet- en houtkachels stoten weliswaar minder fijnstof uit maar veel en veelal meer ultrafijnstof volgens 3 overzichtsstudies⁴⁵⁶, tot wel 100 tot 700 miljoen deeltjes/cm3. De deeltjes worden kleiner. Dat is niet beter maar schadelijker omdat ultrafijnstof 5 keer meer in de longblaasjes terecht kan komen en in tegenstelling tot gewoon fijnstof ook in de bloedbaan en andere organen. Recent Iers onderzoek⁷ naar zogenaamde rookvrije en PM2,5 arme brandstoffen bevestigt het beeld dat een ‘betere’ verbranding resulteert in een twee tot drievoudige toename van het ultrafijnstof dat leidt tot veel hogere deposities in het longweefsel dan bij de niet-rookvrije brandstof.

De WHO⁸ adviseert een maximale ultrafijnstof concentratie gedurende één uur van 20.000 deeltjes/ cm3. Dat betekent dat houtrook uit EcoDesign nog 5.500 tot 35.000 keer moet verdunnen met geheel schone lucht. Deens onderzoek⁹ meet bij buren van stokers in wijken met moderne warmte-terug-win-ventilatie veel hogere concentraties ultrafijnstof in huis (40.000/cm3) en op straat (20-60.000/ cm3) dan tijdens de spits in de drukste straat in Kopenhagen (25.000/cm3). Ook in Duits onderzoek¹⁰ overschrijdt ultrafijnstof in 36% van de dagen de geadviseerde maximale concentratie van de WHO.

c) Moderne EcoDesign houtkachels stoten meer PAK uit dan oude houtkachels en open haarden, volgens de Engelse Ricardo Groep, in opdracht van de Engelse overheid (figuur 2). Ook bleken deze kachels alleen bij 15% vochtig hout minder PM2,5 uit te stoten, bij natter of droger hout juist meer. Dit heeft ertoe geleid dat de Engelse kachelbranche van de Engelse Reclame Autoriteit (ASA)¹¹ geen reclame meer mag maken dat ‘EcoDesign houtkachels een significant lagere uitstoot hebben en efficiënter branden dan oude kachels of open haarden’. Dit is tevens verslagen in The Guardian¹². Eerder onderzoek in Londen¹³ toonde aan dat roet uit houtstook – dat veel PAK bevat - verreweg de meeste extra sterfte laat zien, vergeleken met roet afkomstig uit het verkeer, ook in The Guardian¹⁴.

Figuur 2: Uitstoot van PAK (g/GJ). Lichtblauw = EcoDesign houtkachel, blauw = middel oude houtkachel, licht groen = oude houtkachel, groen = open haard. Seasoned = 15% vochtig hout, Dry = 5% vocht, wet 25% vocht. Bron: Ricardo¹⁵. Ricardo meet bij ±1,2 kg hout, de nominale belasting, waarbij kachels het minst uitstoten. Stokers stoken echter weinig nominaal volgens BeReal¹⁶, zelfs bij pelletkachels slechts voor 10%. SINTEF/ RISE¹⁷ meten bij 2 kg hout al 2 keer zoveel uitstoot van fijnstof per warmte-eenheid (GJ) als bij nominaal en zij beoordelen ook 2 kg hout als vrij weinig. (De EU hanteert realistischer hoeveelheden hout voor de uitstoot, de zwarte stippen. Voor EcoDesign hanteert de EU de EcoDesign norm.)

d) Kachelfilters blijken geen goede oplossing en worden aan de overheid als maatregel ontraden. Royal Haskoning¹⁸ ontraadt de katalysator (ABCAT) en Bureau Blauw¹⁹ de elektrostaat (ESP). Bij onvoldoende onderhoud vervuilen zij snel waardoor de werking afneemt en de ABCAT kan zelfs meer gaan uitstoten omdat de trek afneemt. Vanwege de lage temperaturen werkt de ABCAT niet bij het opstarten en laat dan het vele fijnstof door. De ESP werkt vooral bij elektrisch geladen zouten en veel minder bij ongeladen roetdeeltjes. Ook het nog niet gecondenseerde PM2,5 (60%) wordt door ABCAT en ESP niet gefilterd, evenals het ultrafijnstof, volgens een Engelse overzichtsstudie²⁰. Zo bieden kachelfilters schijnzekerheid met het risico op frequenter stoken omdat men denkt dat het veilig is.