7. Landelijk uitfaseren houtstook effectiever, efficiënter en voor iedereen gelijk

Lokale stookverboden geven niet alleen onrechtvaardige verschillen in gezondheid maar zijn ook niet efficiënt en effectief omdat houtrook zich niet aan gemeentegrenzen houdt en de gezondheidsschade zich niet tot de directe buren beperkt (Samenwerking Houtrookonderzoek)1. Op het platteland en in dorpen lopen omwonenden en stokers evengoed gezondheidsrisico’s. Longpatiënten ervaren er zelfs meer last dan in de steden (Nivel)2.

Uit de flitspeiling ‘Houtstook in Nederland’ (Ipsos I&O, 2025)3 blijkt:

  • Het percentage stokers is met een derde toegenomen sinds 2023, bij binnen-stokers met een kwart.
  • Slechts 6% Nederlanders kent de campagne ‘Eerlijk over houtstook’ en maar 33% stokers denkt dat eigen stoken slecht is voor de luchtkwaliteit.
  • 50% stokers vindt het vervelend als buren zich met het stoken bemoeien, 16% vindt dat niet. Bemoeienis van de overheid vindt 66% vervelend.
  • Aangegeven gezondheidsklachten zijn bij 41% reden om te minderen met stoken maar als stokers echt minderen is deze reden veel lager (16%).

Hieruit blijkt dat intensieve landelijke overheidscampagnes noodzakelijk zijn vanwege de verwarring en misleiding, veroorzaakt door de claim van de kachelbranche dat je verantwoord kan stoken in moderne EcoDesign kachels en ook vanwege de overvloedige reclames voor BBQ en andere vormen van buiten stoken. Campagnes die stokers en de overgrote meerderheid omwonenden het inzicht geven dat op hout stoken - ook met EcoDesign kachels - niet gezellig is maar erg schadelijk en veel duurder dan gedacht en dat verantwoord stoken dus niet bestaat. Zo ontstaat er draagvlak voor aanvullende wetgeving.

Volgens Ipsos I&O (in opdracht van Longfonds)4 vraagt nu al een meerderheid Nederlanders om

  • een stookverbod als de lucht te vies is zoals bij weinig wind (70%)
  • een verbod op aanleg van nieuwe kachels en haarden (61%)
  • actieve handhaving van de overheid bij overlast (58%)

Het houtstookdossier is te ingewikkeld voor (kleine) gemeenteraden om de misleidende informatie van kachelbranche en stokers goed te kunnen beoordelen en tegenspreken. Uit Engels onderzoek blijkt dat gemeenten in Engeland onder druk zijn gezet door de kachelbranche met onjuiste informatie en het dreigen met juridische stappen. Daarom waarschuwen de Europese longartsen (ERS) de Europese beleidsmakers dat deze lobby de wetenschap en de besluitvorming ondermijnt5. Daarnaast is het centraal ontwikkelen van een efficiënte handhaving van belang omdat veel gemeenten aangeven niet te weten hoe dat te doen.

Tot slot, ook de centrale overheid heeft jarenlang stokers geadviseerd om goed en verantwoord te stoken. Dit is tevens een reden waarom stokers op (gezondheids)klachten reageren met ongeloof, irritatie of ronduit met agressie. Buren zijn hierdoor tegenover elkaar komen te staan en goede burenrelaties zijn verdwenen. Daarom is het aan de centrale overheid om te erkennen dat verantwoord stoken niet bestaat en daar vervolgens naar te handelen.

Landelijk Comité tegen Houtstook roept daarom de Tweede Kamer op om de Staatssecretaris te vragen om regie en urgentie voor de landelijke uitfasering van particuliere houtstook in het SLA en de Omgevingswet. Om zo te kiezen en te stemmen voor schonere lucht, een betere gezondheid, lagere verzuim- en gezondheidszorgkosten, vitalere natuur en een veiliger klimaat. Wie wil dat nu niet?

  1. https://www.rivm.nl/houtrook/samenwerking-houtrookonderzoek (Kop 5 Buurtblootstelling) ‘Voor de aanpak van gezondheidsklachten door houtrook moet dus gekeken worden naar een groter gebied en niet alleen naar afzonderlijke bronnen van houtstook vlakbij.’ ↩︎

  2. https://www.nivel.nl/sites/default/files/bestanden/1004144.pdf (pg 5) Op het platteland en in dorpen ervaren longpatiënten meer last van houtstook (binnen en buiten) dan in de (buitenwijken van een) stad. ↩︎

  3. https://open.overheid.nl/documenten/2f5acc18-9342-4fdc-b66b-930d88042fb7/file Tweede flitspeiling Houtstook in Nederland (Ipsos I&O, 2025) = In 2025 stookte 1/3 meer mensen op hout dan in 2023 (21% -> 28%) (pg 12) = In 2025 stookte 1/4 meer binnen-stokers dan in 2023 (13,9% -> 17,4%). Als volgt te berekenen (pg 13) 2023: van de 21% stokers stookte binnen: een houtkachel (42%), open haard (18%) of pelletkachel (6%) Totaal binnen-stokers: 0,21 x (42 + 18 + 6) = 13,9%. Het CBS15 vond 12,6% in 2023. 2025: van de 28% stokers stookte binnen: een houtkachel (41%), open haard (16%) of pelletkachel (5%) Totaal binnen-stokers: 0,28 x (41 + 16 + 5) = 17,4%. = Campagne ‘Eerlijk over Houtstook’ van Milieu Centraal over schade door houtkachels (pg 29): 6% bleek deze te (her)kennen: 10% daarvan (0,6%) stookte er minder om. = Kennis stokers (pg 14): 33% denkt dat eigen stoken de luchtkwaliteit verslechtert = Attitude stokers (pg 14-15): 50% vindt het vervelend als buren zich bemoeien met het stoken, 16% vindt dat niet. 66% vindt bemoeienis door de overheid vervelend. Stokers geven niet vaak aan om te minderen/stoppen bij een verbod (27%), bij stookbelasting (16%) of subsidies voor verwijdering rookkanaal (6%). Bij aangegeven gezondheidsklachten wil 41% stokers minderen maar als stokers daadwerkelijk willen stoppen dan is dat veel lager (16%). ↩︎

  4. https://www.longfonds.nl/nieuws/factsheet-gezonde-lucht-2025 (Kop 3 Als de lucht te vies is) 70% is voor een stookverbod bij te weinig wind en 61% is voor een verbod op nieuwe aanleg van kachels en haarden. ↩︎

  5. https://www.ersnet.org/news-and-features/news/wood-burning-industry-threatens-councils-over-health-warnings/ Europese longartsen (ERS) waarschuwen Europese beleidsmakers dat uit onderzoek blijkt dat Europese brancheorganisaties overheden misleiden met desinformatie en dreigen met juridische stappen bij informatiecampagnes over de gezondheidsschade door houtstook en bij maatregelen om hout stoken te beperken. Zij waarschuwen dat door deze lobby voor commercieel belang, de wetenschap en de besluitvorming bij gezondheidsbeleid wordt ondermijnd. ↩︎